ԲԱՐԻ՜ ԳԱԼՈՒՍՏ ՄԵՐ ԴՊՐՈՑ

     Մալիշկա  գյուղը  գտնվում  է  ՀՀ  Վայոց ձորի մարզի/ նախկինում՝ Դարալագյազի  գավառ,19-րդ դար/ կենտրոնական մասում:

Արփա գետի գեղատեսիլ ափին գտնվող  Մալիշկան հիմնադրվել է 1828թ. ռուս-պարսկական պատերազմից հետո  հիմնականում Պարսկաստանի  Խոյ-Սալմաստ գավառներից, հատկապես Փայաջուկ գյուղից Գրիբոյեդովի  կոչով  գաղթած՝ սկզբում  7,  ապա 42/մինչև 1831թ./ ընտանիքների կողմից:

   Րաֆֆու նման համերկրացի ունեցող գյուղացին ինչպե՜ս կարող էր չունենալ դպրոց ու վարժապետ: ԵՎ  19-րդ դարի կեսերից արդեն նախկին պարսկահպատակների զավակներին այբ ու բեն էր սերտել տալիս մալիշկեցի տեր Առաքել շնորհաշատ նահապետը:

1870-1872թ.թ. տեր Առաքելը  անվճար, անշահախնդիր  կերպով,   առաջնորդվելով  բարեգործական,  հայրենասիրական ազնիվ  մղումներով,  գրագիտություն էր ուսուցանում  շատ թե  քիչ ուսման  հակում ունեցող  մալիշկեցի շատ պատանիների,  իսկ նրա  սկսած փառահեղ  գործը  ըստ արժանվույն  շարունակեց  իր ուսումնասեր  և առաջադիմական  հայացքներով առլեցուն  ավագ որդին՝  տեր Խաչատուրը:

1873թ. տեր  Խաչատուրի  և բաշքենդցի   (այժմ՝ Վերնաշեն)  Գրիգոր Տեր-Ավագյանի ջանքերով,  Դարալագյազի գավառապետ Պետրոս Մադաթովի  հովանավորությամբ  Մալիշկայում հիմնադրվում է գավառում  առաջին և միակ դպրոցը: Աշակերտների  մեջ մեծ  էր  տարիքային  տարբերությունը, անհամապատասխան  էին գրենական  պիտույքները, չկային ծրագրեր  և  դասագրքեր , սակայն  կար  անսահման  ուսումնատենչություն  և  վարժապետների  անմնացորդ  նվիրում:

…Եվ  դպրոցը  կայացավ:

Դպրոցը   մեր  տարածաշրջանի  համար  19-րդ  դարի վերջին    քառորդում  շատ կարևոր նշանակություն է ունեցել:

1910 թվականին՝  10 տարվա  ընդմիջումից  հետո,  օշականցի  ազգանվեր գործիչ  Հակոբ  վարժապետի  ջանքերով  վերաբացվում է   Մալիշկայի   դպրոցը:   Հակոբ վարժապետը, աշխատելով Միխայիլ Մովսիսյանի տանը/օթախում/ , Մալիշկայում  աշխատում է  մինչև 1914թ-ը:

1921-1925թթ. դպրոցում սովորել է 150-200 աշակերտ: 1927թ-ին աշակերտների թիվը հասել է 400-ի: Այլևս մասնավոր տները  չէին  բավարարում դպրոցի գործունեությունը իրականացնելու համար:

1928թ-ին՝ ներգաղթելուց ուղիղ 100 տարի անց,գյուղի բնակչության ուժերով, հասարակական հիմունքներով կառուցվեց դպրոցական շենք՝ առաջին դպրոցի շենքը Մալիշկայում ( այն գտնվել է ներկայիս մանկապարտեզի շենքի տեղում):

1973թ. Մալիշկայում գործող  միջնակարգ  դպրոցից  բացի  հիմնադրվում է  ևս  մեկ  դպրոց՝ 8-ամյա, չէ՞ որ Մալիշկան ծաղկում ու բարգավաճում էր  և  իր մեծությամբ հանրապետության  երրորդ  գյուղն էր:

13 տարի անց այդ դպրոցը  վերակազմավորվեց  Մալիշկայի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցի:

 2002 թվականին  դպրոցը հիմնովին վերանորոգվեց մեր հայրենակից Արա Աբրահամյանի բարերարությամբ: Ռուսաց լեզվի խորացված ուսուցում իրականացնող դպրոցը  2013թ. անվանակոչվեց ռուս նշանավոր գիտնական Մ.Վ.Լոմոնոսովի անունով:

 Մալիշկայի  դպրոցների  շրջանավարտները մեծ ներդրում են  ունեցել  ինչպես  Հայրենական  մեծ  պատերազմում , այնպես  էլ արցախյան գոյամարտում:   Նրանցից  շատերը զոհաբերեցին  իրենց կյանքը:
1973թ. դպրոցը 100-ամյա հոբելյանի  առթիվ  պարգևատրվել  է  ՀՍՍՀ  գերագույն  խորհրդի պատվոգրով :

2013թ.Մալիշկայի Մ.Վ.Լոմոնոսովի անվան միջնակարգ դպրոցը պարգևատրվել է ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետի << Մարզի լավագույն  դպրոց>> պատվոգրով :

  Այսօր  դպրոցը կրթամշակութային կապԵր ունի  ՌԴ  Արխանգելսկի մարզի  հետ, ինչի վկայությունը  մեր և ռուս աշակերտների փոխադարձ այցելություններն են:  Դպրոցը  ապրում  է    բովանդակալից  առօրյայով՝ հենվելով  դարավոր   ավանդույթների  վրա,  ունի  բազում  նվաճումներ և  լավագույններից  մեկն  է  մարզում: